GIZLI SEKER
PROF DR METIN ÖZATA

SEKER HASTALIGI DIYABET PROF DR METIN OZATA

SEKER HASTALIGI
PROF DR METIN ÖZATA

Insülin direnci bir kiside önce reaktif hipoglisemi yapar ; daha sonra ise Tip 2 Diyabet denilen eriskin Tip seker hastaligina dönüsür.

Vücudumuz kan Sekerini Nasil Ayarlar?

Vücudumuz kendisi için gerekli olan enerjiyi yedigimiz gidalardan elde eder. Yemek yedikten sonra gidalar bagirsaklarda parçalanarak ufak seker parçalarina dönüsür ve daha sonra bagirsaktan emilerek kan akimi yoluyla vücudumuza dagilir. Enerji saglanmasi için kan sekerinin özellikle kas, karaciger, yag ve beyin gibi dokular olmak üzere tüm organlarin hücrelerine girmesi gerekir. Kanda bulunan sekerin hücrelere girmesi pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu sayesinde olur. Insülin hormonu yoksa veya oldugu halde etki gösteremiyorsa kandaki seker hücreye giremediginden birikir ve sekeriniz yükselmeye baslar. . Kan sekerinin ayarlanmasinda insülin çok önemli olmasina ragmen diger hormonlarin da kismi etkileri vardir. Kanda seker artinca (180 mg/dl’yi geçince) idrarla atilmaya baslar.

Tip 2 Diyabetin Gelisim Mekanizmasi

Tip 2 diyabet genetik olarak bu hastaliga egilimi olan kisilerde ihtiyaçtan daha fazla kalori aliminin devam etmesi durumunda ortaya çikan bir hastaliktir.

         Tip 2 diyabete neden olan birçok genetik  bozukluk  vardir. Bu genetik bozukluklar neticesinde seker metabolizmasinda ve bu arada yag ve protein metabolizmasinda da bozukluklar olusarak seker hastaligi meydana gelmektedir.

         Tip 2 diyabetli kisilerde hem insülin hormonu iyi çalismaz ve etkisini gösteremez hem de pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu  miktarinda azalma vardir.

         Insülin hormonunun etkisini gösteremedigi yerler karaciger, yag ve kas dokularidir. 

Pankreasdaki  insülin salgilayan beta hücrelerinde de zaman içinde giderek azalma olusur. Bu hücreler azaldikca da insülinin miktari azalir ve kanda seker yükselmeye baslar.

Kanda dolasan yag asitlerinin çok fazla olmasi ve bunlarin kandan dokulara girememesi de insülin hormon etkisini azaltmakta ve seker hastaligina neden olabilmektedir.

Insülin hormonunun vücudumuzdaki doku veya hücrelerde yeterince etkili olamamasina Insülin direnci (Rezistansi) adi verilir.  Demek ki tip 2 diyabette hem insülin salgilanmasinda bozukluk hem de insülin hormonunun  yeterince etkili olamamasi (insülin direnci) mevcuttur ve bu 2 bozukluk nedeniyle tip 2 diyabet olusmaktadir.  Bu bozukluk  karbonhidrat metabolizmasinda bozukluk olarak baslarsa da yag ve protein metabolizmasinda da bozukluklarla beraber görülür.  Yag ve protein metabolizmasindaki bozukluklar da  seker hastaliginin  göz, sinir ve damarlarda  hasar (komplikasyon) yapmasina veya hastaligin ortaya çikarmasina katkida bulunur.

Tip 2 diyabetin sikliginin giderek artmasi sismanligin artmasina ve hareketsizlige baglidir.

Insülin direnci tip 2 diyabetli hastalarda seker hastaligi ortaya çikmadan yillarca önce vardir.  Bu direnç nedeniyle pankreas bezi devamli olarak fazla  insülin üreterek bu direnci yenmeye çalisir. Ancak bir süre sonra pankreas bezi artik yorulur ve yeteri kadar insülin salgilayamamaya baslar ve seker hastaligi ortaya çikar.  Bu süreçte önce gizli seker ve sonra asikar seker hastaligi ortaya çikar.

         Insülin direncinin etkili oldugu yerler kaslar ve karacigerdir. Kandaki seker kaslar ve karaciger tarafindan çok miktarda alinir. Eger direnç varsa yani insülin yeterince etkili degilse yemek sonrasi kanda artan seker kas ve karacigere giremedigi için kanda birikmeye baslar ve kan sekeri yükselir.  Yükselen kan sekerinin bir kismi idrarla atilmaya basladiginda beraberinde su atilimini artirdigindan çok idrar yapilmaya baslanir. Idrarla çok su atildigi için vücut susuz kalir ve bu defa susamaya ve çok su içmeye  baslanilir.

 Insülin hormonu yag dokusundan yaglarin çözülmesini engelleyen bir hormondur. Insülin etkisi azalinca yag dokusundan yaglar çözülmeye baslar ve kanda yag asitleri veya yaglar artmaya baslar.

 Karacigerde olusan seker üretimi saglikli kisilerde insülin hormonu tarafindan baskilanir. Seker hastalarinda ise insülin etkisi olmadigindan karacigerden de asiri miktarda seker üretilir ve kan sekeri yükselir. Açlik kan sekeri  90  mg/dl ‘yi geçtigi andan itibaren karacigerde  seker üretimi artmis demektir.

Insülin direnci kilolu kisilerde daha fazladir ve o yüzden kilo arttikça bu direnç artar ve seker hastaligi görülme olasiligi  yükselir.  Özellikle yagin karinda iç organlar etrafinda birikmesi seker hastaligi riskini iyice artirir.

Yag dokusundan  çözünen  yag asitlerinin  kanda çok artmasi hem insülinin çalismasini bozar hem de bu yaglarin depolanmamasi gereken pankreas gibi dokularda depolanmasi da seker hastaligi gelisimine katkida bulunur.

Yag dokusundan salgilanan  leptin, adiponektin, TNF-alfa gibi hormonlarin fazla veya azligi da seker hastaligi gelisimine   katkida bulunur.

Tip 2 diyabetin özellikleri :

-Bu hastalarda insülinin çalismasi bozuk oldugu gibi salgisi da bozuktur

-Genellikle 30 yastan sonra görülürse de, her yasta olabilir

-Hastalarin %80’ninde sismanlik vardir, ancak sisman olmayanlarda da tip 2 diyabet gelisebilir. Sisman kisilerde kilo vermekle kan sekerinde önemli oranda düzelme görülür.

-Tip 2 diyabet çok su içme, çok idrara çikma gibi sikayetler olmadan da ortaya çikabilir.

- Seker hastaligina bagli göz, sinir ve damar hastaliklari birlikte olabilir.

-Genetik yatkinlik ve kilo alma en önemli risk faktörleridir.

-Bu hastalarin kanlarinda tip 1 diyabetlilerde oldugu gibi antikorlar bulunmaz.

Seker Hastaliginin Belirtileri Nelerdir ?

. Bu kisilerin çogunda hiçbir sikayet olmayabilir. Bazi hastalarda ise sik idrara gitme, asiri açlik, zayiflama, halsizlik, görmede bulaniklik, kadinlarda vajinal kasinti, susuzluk ve çok su içme gibi belirtiler ortaya çikar.

Seker hastaliginda görülen belirtiler sunlardir:

Çok su içme ve agiz kurumasi

Çok idrara gitme

Çok acikma

Çok yemek yemeye ragmen zayiflama ve halsizlik

Yaralarin geç iyilesmesi

Cildin kuru ve kasintili olmasi

Ayaklarda uyusma ve karincalanma

Görmede bulaniklik

Vajinal kasinti

Yemeklerden sonra uyku gelmesi

Tatliya düskünlük

Seker Hastaligi Nasil Teshis Edilir?

Seker hastaliginin teshisi için en az 8 saatlik bir açlik sonrasi kan sekerine bakilir. Açlik kan sekeri 126 mg/dl ve üzerinde çikarsa seker hastaligi vardir, denir. Ancak teshisin kesinlesmesi için birkaç gün sonra tekrar açlik kan sekerine bakilmasi gerekir. Ikinci ölçümde de 126 mg/dl den fazla ise artik kesin olarak seker hastaligi vardir, diyebiliriz.

Açlik kan sekeri 90 ile 126 mg/dl arasinda çikarsa bu kisilerde seker yükleme testi yapilir. 75 gram sekerli su 10-16 saatlik açlik sonrasi sabah içirilir ve 2. saat kan sekerine bakilir. 2. saat kan sekeri 200 mg/dl ve üzerinde ise seker hastaligi vardir, denir. Eger ikinci saat kan sekeri 140-199 mg/dl arasinda çikarsa “gizli seker hastaligi “ vardir.

Çok su içen, çok idrara giden veya izah edilemeyen kilo kaybi olan bir kiside ögün durumuna yani açlik veya tokluk durumuna bakilmaksizin günün herhangi bir saatinde ölçülen kan sekeri 200 mg/dl ve üzerinde çikarsa yine seker hastaligi teshisi konur.

Açlik kan sekerinin 90 mg/dl den daha az olmasina normal diyoruz.

Seker Hastaligi Gelisecegi Önceden Nasil Anlasilir?

Diyabet  yani seker hastaligi geliseceginin bazi öncü isaretleri vardir. Bunlar tip 2 diyabet denilen seker hastaliginin ortaya çikacagini bize anlatir. Eriskin tipi Seker hastaliginin erken belirtileri sunlardir:

1.Serum kreatinin düzeyinin düsük olmasi

2. GGT denilen karaciger testi yüksekligi

3.Açlik kan sekeri 90 mg/dl üzerinde olmasi

4. Açlik insülin düzeyi 10 Unitenin üzerinde olmasi

5.Adiponektin düsüklügü

6.Ferritin yüksekligi

7.Trigliserid yüksekligi (<250 mg/dl)

8.Ergenlik erken yasta baslamasi

9.Homosistein yüksekligi (<10)

10.Gebelikte kan sekerinde yükselme veya yükleme testindeki bozukluklar

11.Karaciger yaglanmasi

12.D vitamini düsüklügü (<30)

13.HbA1c yüksekligi (>6.5%)

14.Ürik asit yüksekligi

15.Ailede seker hastaligi olmasi

16. Obezite-sismanlik (BMI >25 Kg/m2)

17.Tansiyon yüksekligi ( >140/90 mmHg)

18.Interlökin-2 reseptör A yüksekligi

19. Bel çevresinin fazla olmasi

20. Yasin ileri olmasi

21. Haftada 3 defadan daha az egzersiz yapmak

22. HDL<40 mg/dl olmasi

23. Öneden kan sekerinde yükselmeler olmasi

24. Polikistik Over hastaligi bulunmasi

25. GGT yüksekligi

Bu bulgu ve belirtiler varsa seker hastaligi gelisme risi yüksektir. Bu durumda bir ENDOKRIN UZMANINA basvurmak gerekir.

Seker hastaligi riski olan veya ailesinde seker olan kisiler su önlemleri almalidir.

Egzersiz ve uygun beslenme ile seker hastaligi % 58 oraninda , ilave metformin almakla % 31 oraninda önlenir.

1.Saglikli beslenmeyi ögrenmeli

2.Karbonhidrat alimini azaltmali

3.Faydali yag (zeytinyagi gibi sivi yag) yemeli

4.Posali gidalar (Sebze ve meyve) yemeyi aliskanlik haline getirmeli

5.Fazla kilolari vermeli

6.Düzenli egzersiz yapmali

7.Stresli bir yasamdan uzak durmali

8.Sigara içilmemeli

9.Düzenli uyumali

10.Alkol alimi azaltilmali

11.Günde 500 gr.dan fazla et yemeyin kirmizi eti haftada bir yiyin. Balik haftada en az iki kez yiyin

12. Kanda krom, magnezyum, çinko ve manganez ölçtürün eksikse multivitamin ilaçlarla tamamlayin

13. Omega 3 destegi alin

15.Tütsülenmis ve soslu etler, sucuk, salam, jambon ve sosis yemeyin

16.Içinde nitrat olan maden suyu veya içme suyu içmeyiniz.

17.Çocugunuzu en az 6 ay emzirin ve daha önce inek sütü içirmeyin

18.D vitamini eksikligi varsa tedavi olun

19.Margarin yemeyiniz, en iyisi zeytinyagi yiyiniz

20.Diyabet riskiniz yüksekse antioksidanlar (üzüm çekirdegi ekstresi, E ve C vitamini), probiyotik ve omega-3 destegi aliniz. Bu vitaminlerin yüksek dozlarinin faydadan çok zarar verdigini de unutmayiniz.

21.Televizyon az seyrediniz.

Seker hastaligi gelisimini önlemek için beslenmede alinacak ufak önlemler:

1. Beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi veya çavdar ekmegi yemek

2. Margarin, kuyruk yagi veya iç yagi yerine zeytinyagi yemek

3. Hergün 4-5 tane ceviz veya badem yemek

4. Nisastali gidalari yememek

5. Beyaz pirinç pilavi yerine bulgur pilavi yemek

6. Renkli sebze ve meyveleri bol yemek

7. Yagli süt, yogurt ve peynir yerine yagsiz süt, yogurt ve peynir yemek

8.Kizartma yerine buharda (firinda) veya izgarada pismis yemek yemek

9. Tatli yerine meyve yemek

10. Kola veya gazoz yerine su içmek

11.Kahve ve siyah çay yerine adaçayi, rezene veya ihlamur içmek

12.Haftada bir defa kirmizi et, diger günler balik veya hindi ve tavuk eti yemek

13. Pasta, kek, börek ve dondurma yerine meyve yemek

14. Hamburger veya pizza yerine Akdeniz salatasi yemek

15. Hazir veya islenmis gida yerine dogal veya dondurulmus gida yemek

16. Ögünlerde bol salata yemek

17. Meyve suyu yerine meyveyi kabugu ile yemek

18. Kuru baklagilleri sik yemek

19. Sakatat (karaciger, böbrek, beyin, iskembe) yememek

20. Haftada 2 yumurtadan fazla yememek, onlari da haslama olarak yemek

21. Etli yemeklere yag koymamak

22. Yemeklere daha az tuz koymak

Web Hosting Companies