GIZLI SEKER
PROF DR METIN ÖZATA

INSULIN DIRENCI PROF DR METIN OZATA

INSÜLIN DIRENCI
PROF DR METIN ÖZATA

ÇAGIMIZIN HASTALIGI: INSÜLIN DIRENCI

        

Insülin Nedir?

Insülin bir hormondur  ve    midenin altinda  bulunan pankreas bezindeki beta hücrelerinden salgilanir.   Pankreas bezinden insülin salgilanmasi kan  sekeri seviyesine  göre  ayarlanir. Kanda  seker artinca ilk 1-2 dakika içinde  pankreasdan insülin salgisi hizli olur ve buna ‘’ilk faz insülin salgisi’’ denir. Bu  salgi 3-7 dakika sürer. Daha sonra ikinci faz   denen salgi olusur ki, bu yavas bir salgilanmadir ve devamlidir.  Pankreasdan insülin salgilanmasinin nedeni yemek yiyince kanda artan kan sekerini düsürmek yani normale getirmek içindir.

Vücudumuz kendisi için gerekli olan enerjiyi  yedigimiz gidalardan elde eder. Yemek yedikten sonra  gidalar bagirsaklarda parçalanir ve ufak seker  parçalarina dönüsür ve bagirsaktan emilerek  kan akimi yoluyla vücudumuza dagilir.  Enerji saglanmasi için kan sekerinin, kas, karaciger, yag ve beyin gibi dokular basta olmak üzere hepsine girmesi gerekir.   Kandaki sekerin  hücrelere  girmesi  pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu  sayesinde  olur.  Kisacasi Insülin hormonu kan sekerini düzenleyen bir hormondur.   insülin hücrelerin ihtiyacindan fazla olan kan sekerini  ise yag olarak depolayan bir hormondur.  Bu nedenle insülini yüksek olan kisilerde yaglanma –kilo alimi  baslar.

Insülin Hormonu bu görevini su sekilde yapar:

1.      Karacigerden glukoz (kan sekeri) yapimini azaltir

2.      Kas ve yag dokusu tarafindan kan sekeri alinmasini artirir

3.      Kan sekerinin karacigerde glikojen olarak depolanmasini artirir

4.      Yag dokusundan yag asitlerinin çözülmesini önlemek

5.      Keton olusumunu önler

6.      Protein metabolizmasini ayarlar

7.      Kanda sodyum ve potasyumu etkiler

            Insülin hormonu ayrica gebelikte rahimdeki bebegin büyümesini etkiledigi gibi çocukluk döneminde büyüme ve gelismeyi de etkiler.

            Insülin hormonunun etkileri glukagon, adrenalin, büyüme hormonu ve kortizol hormonlari tarafindan  dengelenir.

  Kan sekerinin ayarlanmasinda insülin çok önemli olmasina ragmen diger hormonlarin da kismi etkileri vardir.

Insanlarin bir kismi tok oldugu halde, yemeye devam ettigi gibi, huzursuz oldugunda, stresli oldugunda veya üzgün oldugunda da yemek yer. Ancak seker yükü fazla olan ve kan sekerini ve insülin hormonunu kanda hizla yükselten beyaz ekmek, beyaz pirinç pilavi, kurabiye gibi gidalar,  yendikten kisa bir süre sonra tekrar acikmaya neden olmaktadir. Bu gidalar yendikten sonra kanda yükselen insülin hormonu kan sekerini daha fazla düsürerek açlik  hissi duymamiza neden olmaktadir. Karbonhidrat, yag ve protein gibi gidalar arasinda, en fazla tokluk hissi veren proteinlerdir. Istahin veya tat almanin olusmasinda genlerimizin rolü de büyüktür.  Bazi bilim adamlari ise insanlarin her gün ayni hacimde gida aldigini, bu nedenle gida hacminin posali  gidalar, meyve ve sebzelerden  olusmasinin kilo kaybinda önemli oldugunu ileri sürmektedirler.

            Açlik durumunda hormonlarimizda da bazi degisiklikler olmaktadir. Açlik durumunda kandaki seker düsünce böbrek üstü bezinden adrenalin hormonu salgilanir. Arkasindan pankreas bezinden glukagon isimli hormon salgilanir. Bu hormonlar yani adrenalin ve glukagon  karaciger ve kaslarda depolanmis olan sekerin kana karismasini saglarlar ve kan sekeri daha fazla  düsmez. Ancak glikojen dedigimiz bu glikoz depolari biterse kan sekeri düsmeye baslar. Düsen seker bu depo sekerden karsilandigi gibi proteinlerin sekere dönüstürülmesi ile de dengelenmeye çalisilir. Ancak  vücudumuzdaki yaglardan sekere dönüsüm olmaz.  Burasi çok ilginçtir. Kandaki seker  fazla olunca yag halinde depolandigi halde, yaglar seker haline dönüsemez.  Bu nedenle seker azliginin oldugu uzun açliklarda bu defa yag asitleri yanmaya baslar. Bu arada kandaki insülin ve leptin hormonu da azalir. Bu yag asitleri yaninca vücudumuzda keton denen baska yag asitleri olusur ve beynin çalismasi için bunlar kullanilmaya baslar. Vücutta artan ketonlar da açlik hissini artirir.

Tat Duyusu

            Bir gidanin vücut için uygun olup olmadigini anlamayi saglayan mekanizmalardan en önemlisi tat alma duyusudur. Tatli tat duyusunu algilamaya yarayan 2 adet reseptör saptanmistir ve bunlar T1R2 ve T1R3 reseptörleridir. Bu reseptörler birlikte çalismakta ve uyarilinca hücre içinde alfa-Gustducin isimli bir protein olusmakta ve bunun da sinirleri uyarmasiyla beynimiz tat duyusunu algilamaktadir.

            Tat duyusunun eskiden sadece agizda bulunan tat hücrelerinde bulundugu sanilirdi. Son arastirmalar ise bagirsaklarimizin da tat duyusuna sahip oldugunu ortaya koydu. Bagirsaklarda bulunan ve hormon salgilama özelligine sahip enteroendokrin hücrelerinde tat duyusunu saglayan T1R2 ve T1R3 reseptörlerin bulundugu artik ortaya konmus durumda. Tatlilarin bu sekilde algilanmasi istah üzerinde etki yapmakta ve beslenmenin devami veya kesilmesinde etkili olmaktadir. Beyinden Vagus siniri ile gönderilen uyarilar da bagirsaklarin hareketi, sindirim ve istah üzerinde etkili olmaktadir. Istah üzerinde etkili olan ayrica leptin, insülin, Ghrelin, Aguiti related peptid, NPY, kolesistokinin gibi hormonlar da vardir.

            Liverpool Üniversitesi profesörü Soraya Shirazi –Beechey ve arkadaslarinin fareler üzerinde yaptiklari çalismada tatli tat algilamasini yapan T1R2 ve T1R3 reseptörlerinin sadece agizda degil ayni zamanda bagirsaklarda da mevcut oldugu ve seker emilimini kolaylastirdigi ortaya kondu. Bagirsaklarimizin da agzimiz gibi tat duyusuna sahip oldugu böylece ispatlandi. Bagirsaklarda tatli tadindan baska eksi ve umami tatlarini algilayan reseptörler oldugu da saptanmis durumda. Bagirsaklardaki seker yani glikozun emilimi SGLT1 adli bir protein tarafindan yapilir. Bagirsak hücresindeki glikoz ise GLUT-2 adli bir protein tarafindan tasinarak vücudun diger organlarina gönderilir. SGLT1 proteininin sekeri emme miktari T1R2 ve T1R3 reseptörleri tarafindan ayarlanmaktadir. Bagirsakta seker oldugunu bu reseptörler algilamakta ve ona göre de SGLT1 proteini bagirsak boslugundaki sekerin emilmesini saglamaktadir. Bu çalismada ayrica tat reseptörlerinin enterosit denilen bagirsak hücrelerinde degil hormon salgilama kapasitesine sahip enteroendokrin hücrelerinde bulundugu da gösterilmistir. Enteroendokrin hücreleri ise GLP-1 ve GIP isimli iki hormon salgilar ve bunlar seker emilimini, bagirsak hareketlerini ve metabolizmayi ayarlarlar. Ayni arastiricilar sekerlerin yani sira yapay tatlandiricilarin da bagirsaklar tarafindan seker gibi algilandigini ve GLP-1 ve GIP hormonlarini salgilattiklarini gösterdi. Bu hormonlarin artmasi ise bagirsaklardan seker emilimini artirmaktadir. Neticede alinan yapay tatlandiricilarin bagirsaklardan seker emilimini artirarak kilo alinmasina neden olabilecegi ortaya konmustur. Bu bulusun diger önemli yani diyabet ve sismanlik tedavisi için yeni ilaç gelismelerine neden olabilecek olmasidir. Ancak bagirsaklarda ve diger organlarda seker algilamasini saglayan baska mekanizmalarin olma olasiligi vardir.

            Bagirsak boslugunda seker yani glikoz oldugunda bagirsaklardaki L hücreleri (bunlara enteroendokrin hücreler denir) ‘’ Glukagon Like Peptid-1 ‘’ veya kisaltilmis haliyle GLP-1 ve GIP isimli iki hormon salgilarlar. Bu hormonlar ise daha sonra pankreas bezinden asiri sekilde insülin hormonu salgilatir. Ayrica bu hormonlar bagirsak hücrelerindeki SGLT1 isimli proteini artirarak seker emilimini artirirlar. Görüldügü gibi yapay tatlandiricilar bagirsaklari aldatamaz ve gerçek seker gibi hormon salgilanmasina ve metabolizma degisikligine neden olur.

Insülin Hizli Kilo Aldirir

Obezite yani   kilo almaya  neden olan hormonlardan birisi kanda insülin hormonunun yemek sonrasi yüksek olmasidir.  Yüksek glisemik indekse sahip yani kan sekerini hizli yükselten karbonhidratlarin devamli fazla yenmesi kanda insülin hormonunun hep yüksek olmasina, doygunlugun kisa süreli olmasina, açikma ataklarina ve kilo almaya neden olur. Bu kisiler kolay kilo alir, zor kilo verir.

Insülin Direnci Nedir?

Kanda  yüksek olan insülin önceleri kan sekerini hücrelere sokar, fakat daha sonra bu görevini yapamaz hale gelir. Iste insülin hormonunun  yeterince etkili olamamasina INSÜLIN DIRENCI (Rezistansi) adi verilir.   Insülin direnci’ni kan damariyla hücre arasinda bulunan bir duvar olarak düsünebilirsiniz.  Bu duvar (insülin direnci) kandaki glukozun kas ve yag hücresine girmesini önler. Duvar yükseldikçe (insülin direnci arttikça) kan sekerinin hücreye girmesi için daha fazla insülin salgilanmasi gerekir. Pankreasdan salgilanan insülin hormonu salgisi, belirli bir süre sonra  pankreas bezinin çok çalismaktan dolayi yorulmasi nedeniyle azalir ve seker hastaligi ortaya çikar. Bu süreçte önce reaktif hipoglisemi (acikma ataklari), gizli seker ve sonra asikar seker hastaligi ortaya çikar.

            Insülin direncinin etkili oldugu yerler kaslar ve karacigerdir. Kandaki seker kaslar ve karaciger tarafindan çok miktarda alinir. Eger direnç varsa yani insülin yeterince etkili degilse yemek sonrasi kanda artan seker kas ve karacigere giremedigi için kanda birikmeye baslar ve kan sekeri yükselir.

            Insülin direnci hücrelerde bulunan mitokondriumdaki degisiklikler nedeniyle olusabildigi gibi insülin reseptörlerindeki degisiklikler sonucu ortaya  çikabilmektedir.

 Insülin hormonu yag dokusundan yaglarin çözülmesini engelleyen bir hormondur. Insülin etkisi azalinca yag dokusundan yaglar çözülmeye baslar ve kanda yag asitleri veya yaglar artmaya baslar.

 Karacigerde olusan seker üretimi saglikli kisilerde insülin hormonu tarafindan baskilanir. Seker hastalarinda ise insülin etkisi olmadigindan karacigerden de asiri miktarda seker üretilir ve kan sekeri yükselir. Açlik kan sekeri 100 mg/dl ‘yi geçtigi andan itibaren karacigerde  seker üretimi artmis demektir.

Insülin direnci kilolu kisilerde daha fazladir ve o yüzden kilo arttikça bu direnç artar ve seker hastaligi görülme olasiligi artar.  Özellikle yagin karinda iç organlar etrafinda birikmesi seker hastaligi riskini iyice artirir.

Yag dokusundan  çözünen  yag asitlerinin kanda çok artmasi hem insülinin çalismasini bozar hem de bu yaglarin depolanmamasi gereken pankreas gibi dokularda depolanmasi da seker hastaligi gelisimine katkida bulunur.

Yag dokusundan salgilanan  leptin, adiponektin, TNF-alfa gibi hormonlarin fazla veya azligi da seker hastaligi gelisimine   katkida bulunur.

Insülin direnci kilo yaptigina göre bu direnci azaltmak kilo verdirir mi? Cevap, evettir. Insülin direnci azldikça kilo verirsiniz. Bu amaçla insüklin direnci diyeti yapmaniz gerekir.  

Bazi Kisiler Neden Hizli Kilo Alir?

Bunun cevabi insülin direncidir. Insülin seviyesi yüksek kisiler çok hizli kilo alir ve zor kilo verirler. Kilo arttikça insülin direnci artar, kilo verdikçe  azalir.

Insülin  Direncinin Belirtileri:

1.      Yorgunluk, halsizlik

2.      Hizli Kilo alma

3.      Zor kilo verme

4.      Doymama, sik acikma

5.      Uyku basmasi

6.      Gün içinde acikma ataklari olmasi

7.      Tatliya düskünlük

8.      Kilo verememe

9.      Terleme

10.  Erkeklerde göbeklenme

11.  Kadinlarda kalçalarda ve göbekte yaglanma

12.  Tansiyonda yükselmelerin baslamasi

13.  Performanda azalma

14.  Konsantrasyon bozuklugu

15.  Unutkanlik

16.  Yemeklerden sonra uyuklama

Kimlerde Insülin Direnci Riski Fazla

1.      Ailesinde seker hastaligi olanlar

2.      Kilosu fazla olanlar

3.      Önceki gebeliginde kan sekeri yükselenler

4.      Yas arttikça insülin direnci riski artar

5.      Bel çevresinin erkekte 94 cm’den kadinda 80 cm den fazla olmasi

6.      Vücut kitle indeksinin (agirlik/boyxboy) 25 Kg/m2 den fazla olmasi

7.      Tansiyon yüksekse (130/85 mmHg den fazla)

8.      Ürik asit yüksekse

9.      HDL düsükse (<40 mg/dl)

10.  Trigliserid yüksek (>150 mg/dl)

11.  Açlik kan sekeri 90 mg/dl den fazla olanlar

12.  CRP yüksekligi

13.  Adiponektin düsüklügü

Insülin Direncini Artiran Ilaçlar:

Bazi ilaçlar insülin direncini artirir. Bunlar:

  1. Kortizon
  2. Beta bloker ilaçlar
  3. Büyüme hormonu tedavisi
  4. Östrojen tedavisi
  5. Bazi psikiyatri ve depresyon ilaçlari (olanzapin, risperidon)
  6. Tüberküloz ilaçlari (rifampisin, izoniazid)
  7. Progesteron ilaçlari
  8. Genetik insülin direnci hastaliklari (lipodistrofi, insülin reseptör mutasyonu)
  9. Interferon  
  10.  Tansiyon tedavisinde kullanilan tiazit diüretik ilaçlari

Insülin Direncini Artiran Hastalik ve Durumlar

  1. Sigara içmek
  2.  Alkol içmek
  3. Hareketsiz yasam
  4. Unlu, sekerli gidalari fazla yemek
  5. Hemokromatozis denilen demir depolanma hastaligi, ferritin yüksekligi
  6. Kafeinli içecekler: Kahve , çay, kola, enerji içecekleri
  7. Cushing Hastaligi denilen asiri kortizol hormon salgilanmasi durumu
  8. Gastroparezi denilen midenin fonksiyon bozuklugu
  9. Fruktoz ve misir surubu kullanmak
  10. Hipogonadizm denlen testosteron hormon azligi
  11. Akromegali denilen büyüme hormon asiri salgilanmasi hastaligi
  12. Stres, depresyon, üzüntü, sikinti
  13. Uykusuzluk
  14. D vitamini eksikligi
  15.  Krionik karaciger hastaliklari, hepatit C
  16. Feokromositoma ( Böbreküstü bezi tümörü)
  17. Hipertiroidizm (Tiroit bezinin asiri çalismasi)
  18. Aldosteronoma (Böbrek üstü bezinden asiri aldosteron hormon salgisi)
  19. Migren
  20. Sedef Hastaligi

Insülin Direncinin Neden Oldugu Hastaliklar

Insülin direnci bazi hastaliklarin ortaya çikmasina neden olur.  Bunlar sunlardir:

1.      Eriskin tip  denilen Tip 2 Diyabet yani seker hastaligi

2.      Reaktif hipoglisemi denilen yemek yedikçe kan sekerinin düsmesi

3.                  Obezite yani sismanlik

4.      Hipertansiyon yani tansiyon yükselmesi

5.      Koroner kalp hastaligi

6.      Kan yaglarinda yükseklik (trigliserid yüksekligi, HDL düsmesi)

7.      Yaslanmayi hizlandirir

8.      Karacigerde yaglanma

9.      Göbek olusmasi ve iç organlarda yaglanma

10.  Gizli seker

11.  Kan pihtilasmasinda artis: fibrinojen artmasi

12.   Kan damarlarinin içini örten endotel isimli zarda yapisal bozulma ve damar sertligini hizlandirma

13.  Kanser: meme kanseri, prostat kanseri

14.  Uyku apnesi, horlama

15.  Ürik Asit yüksekligi

16.  Polikistik over sendromu

17.  CRP artmasi

18.  Böbrekten sodyum tutulumunun artmasi

19.  Kadinlarda yumurtaliktan testosteron hormon salgisinin artmasi

20.  Alzheimer hastaliginin gelisimine katkida bulunur

21.  Depresyon,panik atak

22.  GGT yüksekligi

           

Insülin Direnci Yaslanmayi Hizlandirir:

Insülin hormonu fazlaligi ve direnci (iyi çalismamasi ) yaslanmayi artiran önemli bir nedendir. Özellikle seker hastalarinda yaslanmanin hizlandigi bilinmektedir. Insülin yüksekligi azaldikça yag kaybinin arttigi, enerjinin arttigi, yaslanmanin yavasladigi, kan basincinin azaldigi, kolesterolün düstügü ve genel sagligin iyilestigi saptanmistir. Insülini azaltmak için uygun beslenme (biz buna  insülin direnci diyeti veya glisemik indeks diyeti diyoruz), egzersiz ve metformin gibi ilaçlar kullanmak gerekir. Insülin yüksekligi hipertansiyon, obezite, kalp hastaligi, kanser ve metabolik sendrom denen hayati kisaltici hastaliklara neden olmaktadir.Yasla birlikte kilo artiminin bir nedeni, kanda pankreas bezinden salgilanan insülin hormonu ile böbreküstü bezinden salgilanan kortizol hormonunun artmasidir. Her iki hormon çesitli mekanizmalarla yag birikimi artirmaktadir. Aslinda bu hormonlar yaglarin parçalanmasini veya erimesini engelleyerek yag miktarinin artmasina neden olurlar.

 INSULIN DIRENCI IÇIN METABOLIZMA DIYETI YAPINIZ. PROF DR METIN ÖZATA'NIN NATUREL ZAYIFLAMA-METABOLIZMA DIYETI- VE GLISEMIK INDEKS DIYETI  kitaplarini okuyunuz HAYY KITAP yayinlari

Web Hosting Companies